Meteen naar de inhoud 
Yayoi Kusama, de Japanse kunstenares wier stippen en spiegelende Infinity Rooms een persoonlijke obsessie omtoverden tot enkele van de meest gefotografeerde kunstwerken van de afgelopen halve eeuw, is op 97-jarige leeftijd overleden. Ze stierf op 14 augustus 2026 in een ziekenhuis in Tokio, volgens verklaringen van haar studio, Yayoi Kusama Inc., het Yayoi Kusama Museum en haar vaste galerie, David Zwirner. Het nieuws van haar overlijden werd op 27 augustus bekendgemaakt.
In de verklaring van haar galerie werd meervoudig orgaanfalen als doodsoorzaak genoemd. Andere media meldden dat haar studio geen specifieke doodsoorzaak noemde, waardoor de precieze oorzaak niet door alle bronnen wordt bevestigd, hoewel de datum, locatie en het feit van haar overlijden wel door alle bronnen worden bevestigd.
De bijdrage van Yayoi Kusama aan de immersieve kunstcultuur
Met de dood van Kusama komt er een einde aan het verhaal van de kunstenaar die er grotendeels verantwoordelijk voor was dat een installatie waar je zo in kon lopen, een gedeeld, fotogeniek cultureel moment kon worden – dezelfde energie die nu de hoofdpodia van festivals en kunstprojecten met projecties aandrijft. Lang voordat 'immersieve kunst' een categorie werd op elk festivalprogramma, bouwde Kusama al spiegelende ruimtes die bedoeld waren om in te stappen, doorheen te dwalen en in te verdwalen.
Dat instinct wierp zijn vruchten af in cijfers die festivalorganisatoren zouden herkennen. Haar tentoonstelling Infinity Mirrors in 2017 in het Hirshhorn Museum in Washington, DC genereerde zo'n 34,000 Instagram-berichten en 330 miljoen impressies, een vroeg signaal van de vraag naar deelbare, spectaculaire kunstruimtes die nu bepalend is voor hoe festivals en musea hun eigen installaties ontwerpen.
Wie was Yayoi Kusama?
Kusama werd geboren op 22 maart 1929 in Matsumoto, Nagano, in een koopmansfamilie die een plantenkwekerij en zaadbedrijf runde. Haar jeugd was moeilijk, gekenmerkt door een mishandelende moeder en een afwezige vader, en rond haar tiende begon ze levendige hallucinaties te ervaren: lichtflitsen, dichte velden met stippen en bloemen die volgens haar tegen haar spraken.
Tekenen werd haar manier om met die visioenen om te gaan, en in 1939 had ze al een stippeltekening gemaakt van een vrouw die door stippen werd uitgewist, een thema waar ze de rest van haar carrière op terug zou keren. Ze volgde in 1948 een korte opleiding aan de Kyoto City University of Arts, waar ze traditionele Japanse nihonga-schilderkunst studeerde, maar raakte gefrustreerd door de formaliteit ervan en wendde zich in plaats daarvan tot de Europese en Amerikaanse avant-garde.
Hoe heeft Kusama haar reputatie opgebouwd?
Kusama verhuisde in 1957 naar Seattle en vervolgens naar New York, waar ze al snel een vaste waarde werd in de avant-garde van downtown New York, samen met kunstenaars als Donald Judd en Eva Hesse. Ze schilderde monumentale 'Infinity Net'-doeken, waarvan sommige meer dan negen meter lang waren, en bedekte ladders, stoelen en banken met zachte, fallische uitsteeksels in een oeuvre dat nu wordt erkend als baanbrekend op het gebied van soft sculpture.
Ze organiseerde ook naakte 'happenings' in Central Park en op de Brooklyn Bridge als protest tegen de Vietnamoorlog, en in 1966 verstoorde ze ongevraagd de Biënnale van Venetië met Narcissus Garden, waar ze individuele spiegelbollen verkocht voor twee dollar per stuk totdat de organisatie haar de toegang ontzegde. Desondanks kregen tijdgenoten als Andy Warhol en Claes Oldenburg vaak meer erkenning voor vergelijkbare ideeën, een kloof die historici sindsdien in verband hebben gebracht met het seksisme en racisme waarmee Kusama te maken kreeg als Japanse vrouw die werkte in een door mannen gedomineerde wereld.
Wat is de Infinity Mirror Room?
Een Infinity Mirror Room is een spiegelkamer gevuld met hangende lampen of bollen die eindeloos reflecteren, waardoor de muren lijken te vervagen en een gevoel van oneindige ruimte ontstaat. Kusama begon de serie in 1963 en bleef er de rest van haar leven nieuwe versies van maken. Uiteindelijk plaatste ze permanente installaties in musea zoals de Mattress Factory in Pittsburgh, The Broad in Los Angeles, het Louisiana Museum of Modern Art in Denemarken en de National Gallery of Australia.
Voor een scene die draait om het transformeren van gedeelde fysieke ruimtes in onvergetelijke, vastlegbare ervaringen, vormen de Infinity Rooms een soort basiswerk. Ze bestonden al decennia voordat projectiemapping en led-omgevingen vaste onderdelen van festivals werden, en ze bewezen dat bezoekers uren in de rij zouden staan voor een paar minuten in een ruimte die puur ontworpen was om te beleven en te fotograferen.
Na jaren van anonimiteit is hij weer in de schijnwerpers komen te staan.
Kusama keerde in 1973 terug naar Japan en werd daar vijandig ontvangen door critici die haar een "schandaalkoningin" noemden. In 1977, na een nieuwe zelfmoordpoging, liet ze zich vrijwillig opnemen in een psychiatrisch ziekenhuis, waar ze een arts ontdekte die kunsttherapie toepaste. Ze koos ervoor om daar de rest van haar leven te blijven wonen, met haar atelier op korte afstand in Tokio.
Uiteindelijk kreeg haar werk erkenning. Een retrospectieve tentoonstelling in New York in 1989, haar vertegenwoordiging van Japan op de Biënnale van Venetië in 1993 en een reizende retrospectieve tentoonstelling in 1998, mede georganiseerd door LACMA en MoMA, wekten de internationale belangstelling opnieuw aan. Haar pompoensculpturen, die ze na die Biënnale van 1993 ontwikkelde als een soort persoonlijk alter ego, werden direct herkenbare iconen op zich. In 2006 werd ze de eerste Japanse vrouw die de Praemium Imperiale ontving, een van de hoogste onderscheidingen in de kunstwereld, en in 2016 ontving ze de Japanse Orde van Cultuur. Het Yayoi Kusama Museum, dat ze zelf oprichtte, opende in 2017 in Tokio.
Wat zei ze over haar eigen nalatenschap?
Kusama was heel openhartig over wat kunst voor haar betekende. "Ik blijf schilderen tot mijn dood," zei ze, en elders: "Ik heb het gevoel dat er weinig meer van mijn leven over is, maar ik vecht nu nog steeds tot de dood voor mijn kunst." In haar autobiografie, Infinity Net, schreef ze: "Als iemand over honderd jaar mijn kunst ziet en denkt: 'Kusama heeft echt goed werk geleverd', dan zou ik tevreden zijn. Kunst is voor mij een levensmotto."
Ze kaderde haar werk ook in kosmische termen die vanzelfsprekend aansloten bij de schaal van haar installaties: "Onze aarde is slechts één stipje tussen een miljoen sterren in de kosmos." Volgens een verklaring van het Yayoi Kusama Museum bleef ze tot op haar laatste dagen schilderen en legde ze haar penseel nooit neer.
Wat zijn de verdere gevolgen voor het werk en de invloed van Kusama?
Het Yayoi Kusama Museum in Tokio blijft open als permanente thuisbasis voor haar installaties, en haar Infinity Mirror Rooms zijn permanent te zien in musea over de hele wereld. David Zwirner, haar galerie sinds 2013, zal naar verwachting haar nalatenschap en stichting blijven vertegenwoordigen, hoewel details over de begrafenis en herdenkingsdienst op het moment van schrijven nog niet openbaar zijn gemaakt.
Kusama besteedde bijna zeven decennia aan het omzetten van persoonlijke hallucinaties in publiek spektakel, en schreef daarmee mede het blauwdruk voor de meeslepende, fotogenieke kunstervaringen die nu zo kenmerkend zijn voor de festival- en installatiecultuur.
Blijf FeedFreq volgen voor meer informatie over de artiesten en visionairs die de toekomst van immersieve kunst en festivalkunst vormgeven.
