Yayoi Kusama, japońska artystka, której groszki i lustrzane pokoje Infinity Rooms przekształciły osobistą obsesję w jedną z najczęściej fotografowanych prac ostatniego półwiecza, zmarła w wieku 97 lat. Zmarła 14 sierpnia 2026 roku w szpitalu w Tokio, jak wynika z oświadczeń jej studia Yayoi Kusama Inc., Muzeum Yayoi Kusama oraz jej wieloletniej galerii Davida Zwirnera. Wiadomość o jej śmierci została podana do publicznej wiadomości 27 sierpnia.
W oświadczeniu galerii jako przyczynę podano niewydolność wielu narządów. Inne media donosiły, że jej studio nie podało konkretnej przyczyny, więc dokładna przyczyna nie jest w pełni ustalona we wszystkich źródłach, chociaż data, miejsce i fakt jej śmierci zostały potwierdzone przez wszystkie z nich.
Wkład Yayoi Kusamy w kulturę sztuki immersyjnej
Śmierć Kusamy zamyka rozdział poświęcony artystce, która w największym stopniu udowodniła, że instalacja dostępna dla zwiedzających może stać się wspólnym, gotowym do sfotografowania momentem kulturowym – tym samym, który napędza obecnie główne sceny festiwali i doświadczenia artystyczne oparte na projekcjach. Na długo zanim „sztuka immersyjna” stała się kategorią w programie każdego festiwalu, Kusama budowała lustrzane sale, zaprojektowane tak, by można było do nich wejść, przechadzać się po nich i się w nich zatracić.
Ten instynkt przyniósł efekty w postaci liczb, które organizatorzy festiwali rozpoznali. Jej ankieta „Infinity Mirrors” z 2017 roku w Muzeum Hirshhorn w Waszyngtonie wygenerowała około 34 000 postów na Instagramie i 330 milionów wyświetleń, co stanowiło wczesny sygnał zapotrzebowania na przestrzenie artystyczne, którymi można się dzielić, oparte na widowiskach, które obecnie kształtują sposób, w jaki festiwale i muzea projektują własne instalacje.
Kim była Yayoi Kusama?
Kusama urodziła się 22 marca 1929 roku w Matsumoto w prowincji Nagano, w rodzinie kupieckiej, która prowadziła szkółkę roślin i farmę nasion. Jej dzieciństwo było trudne, naznaczone przemocą matki i nieobecnością ojca. Około 10. roku życia zaczęła doświadczać wyrazistych halucynacji, błysków światła, gęstych pól kropek i kwiatów, które, jak twierdziła, do niej przemawiały.
Rysunek stał się jej sposobem radzenia sobie z tymi wizjami i już w 1939 roku stworzyła kropkowany obraz kobiety pokryty plamami – temat, do którego powracała przez resztę swojej kariery. W 1948 roku krótko studiowała na Uniwersytecie Sztuk Pięknych w Kioto, gdzie studiowała tradycyjne japońskie malarstwo nihonga, ale zniechęciła się jego formalnością i zwróciła się ku europejskiej i amerykańskiej awangardzie.
Jak Kusama zbudowała swoją reputację?
Kusama przeprowadziła się do Seattle w 1957 roku, a następnie do Nowego Jorku, gdzie szybko stała się stałym elementem awangardy śródmieścia, obok artystów takich jak Donald Judd i Eva Hesse. Malowała monumentalne płótna „Sieć nieskończoności”, niektóre o długości ponad 30 metrów, i pokrywała drabiny, krzesła i kanapy miękkimi, fallicznymi wypustkami, tworząc w ten sposób cykl prac uznawany obecnie za pionierską rzeźbę miękką.
Organizowała również nagie „happeningi” w Central Parku i na Moście Brooklińskim w ramach protestów przeciwko wojnie w Wietnamie, a w 1966 roku wtargnęła na Biennale w Wenecji bez zaproszenia z Narcissus Garden, sprzedając pojedyncze kule lustrzane po dwa dolary za sztukę, dopóki urzędnicy nie zakazali jej działalności. Mimo to, współcześni artyści, tacy jak Andy Warhol i Claes Oldenburg, często byli bardziej doceniani za podobne idee, co historycy wiążą z seksizmem i rasizmem, z jakimi Kusama spotykała się jako Japonka pracująca w środowisku zdominowanym przez mężczyzn.
Czym są Pokoje Lustrzane Nieskończoności
„Infinity Mirror Room” to lustrzana komnata wypełniona zawieszonymi lampami lub kulami, które odbijają się w nieskończoność, rozpływając ściany w przestrzeni, która wydaje się nieograniczona. Kusama rozpoczęła serię w 1963 roku i do końca życia tworzyła nowe wersje, umieszczając ostatecznie stałe instalacje w muzeach, takich jak Mattress Factory w Pittsburghu, The Broad w Los Angeles, Louisiana Museum of Modern Art w Danii i National Gallery of Australia.
Jeśli chodzi o scenę zbudowaną wokół przekształcania wspólnych przestrzeni fizycznych w niezapomniane, dokumentalne doświadczenia, Infinity Rooms są bliskie założycielskiemu tekstowi. Pojawiły się dekady przed tym, jak mapping projekcyjny i środowiska LED stały się podstawą festiwali, i udowodniły, że publiczność będzie stać w kolejce godzinami, by spędzić kilka minut w przestrzeni stworzonej wyłącznie po to, by ją poczuć i uwiecznić na zdjęciach.
Powrót do sławy po latach zapomnienia
Kusama wróciła do Japonii w 1973 roku i spotkała się z wrogim przyjęciem krytyków, którzy nazwali ją „królową skandali”. W 1977 roku, po kolejnej próbie samobójczej, dobrowolnie zgłosiła się do szpitala psychiatrycznego, gdzie poznała lekarza stosującego arteterapię. Postanowiła tam zamieszkać do końca życia, a jej studio znajdowało się niedaleko, w Tokio.
Uznanie w końcu dosięgnęło jej twórczości. Retrospektywa w Nowym Jorku w 1989 roku, jej reprezentacja Japonii na Biennale w Wenecji w 1993 roku oraz retrospektywa objazdowa z 1998 roku, współorganizowana przez LACMA i MoMA, ożywiły międzynarodowe zainteresowanie, a jej rzeźby z dyni, rozwijane jako swego rodzaju osobiste alter ego po Biennale w 1993 roku, stały się natychmiast rozpoznawalnymi ikonami. W 2006 roku została pierwszą Japonką, która otrzymała Praemium Imperiale, jedno z najwyższych odznaczeń w świecie sztuki, a w 2016 roku otrzymała japoński Order Kultury. Muzeum Yayoi Kusamy, które osobiście założyła, zostało otwarte w Tokio w 2017 roku.
Co mówiła o swoim dziedzictwie?
Kusama wprost mówiła o tym, co dla niej znaczy sztuka. „Będę malować aż do śmierci” – powiedziała, a gdzie indziej: „Czuję, że niewiele mi już zostało w życiu, ale wciąż walczę o swoją sztukę na śmierć i życie”. W swojej autobiografii „Infinity Net” napisała: „Gdyby za sto lat ktoś zobaczył moją sztukę i pomyślał: »Kusama wykonała naprawdę dobrą robotę«, byłabym usatysfakcjonowana. Sztuka jest dla mnie credo”.
Oprawiała swoje prace w kategoriach kosmicznych, które naturalnie pasowały do skali jej instalacji: „Nasza Ziemia to tylko jedna kropka wśród miliona gwiazd w kosmosie”. Według oświadczenia Muzeum Yayoi Kusamy, malowała do ostatnich dni życia i nigdy nie odłożyła pędzla.
Jakie są dalsze losy twórczości i wpływów Kusamy?
Muzeum Yayoi Kusamy w Tokio pozostaje otwarte jako stała siedziba jej instalacji, a jej sale Infinity Mirror Rooms są stale eksponowane w muzeach na całym świecie. David Zwirner, galeria, w której artystka pracuje od 2013 roku, ma nadal reprezentować jej majątek i fundację, choć szczegóły dotyczące pogrzebu i upamiętnienia artystki nie zostały jeszcze ujawnione.
Kusama poświęciła niemal siedem dekad na przekształcanie prywatnych halucynacji w publiczne widowiska, przyczyniając się w ten sposób do stworzenia projektu wciągających, gotowych do uwiecznienia na zdjęciach doświadczeń artystycznych, które obecnie tak bardzo definiują kulturę festiwali i instalacji.
Bądź na bieżąco z FeedFreq, aby dowiedzieć się więcej o artystach i wizjonerach kształtujących przyszłość sztuki immersyjnej i festiwalowej.
